ហ្គាតេម៉ាឡា៖យោងតាមការចេញផ្សាយពីគេហទំព័រ VN Express បានប្រាប់ឲ្យដឹងថា អ្នកបុរាណវិទូបានឌិគ្រីប ឈ្មោះរបស់តារាវិទូ-គណិតវិទូម៉ាយ៉ាបុរាណម្នាក់ ជាលើកដំបូង ដោយបានកំណត់អត្តសញ្ញាណអ្នកនិពន្ធ នៃការគណនាសេឡេស្ទាលដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលបង្កើតឡើងជាង ១,១០០ ឆ្នាំមុន។
យោងតាមការសិក្សាមួយដែលបានចេញផ្សាយលើទិនានុប្បវត្តិ Antiquity បានឲ្យដឹងថា ការរកឃើញនេះបានកើតឡើង បន្ទាប់ពីអ្នកស្រាវជ្រាវបានពិនិត្យឡើងវិញនូវសិលាចារឹកស្រពិចស្រពិលដែលបានរកឃើញនៅទីក្រុង Xultun បុរាណរបស់ម៉ាយ៉ា ក្នុងប្រទេសហ្គាតេម៉ាឡាសព្វថ្ងៃនេះ។
នេះបើយោងតាមការសិក្សាថា សិលាចារឹកនេះបានកំណត់អត្តសញ្ញាណអ្នកគណិតវិទូរូបនេះថា លោក Sak Tahn Waax មានន័យថា “កញ្ជ្រោងទ្រូងស” ដែលធ្វើឲ្យគាត់ក្លាយជាអ្នកគណិតវិទូ-គណិតវិទូម៉ាយ៉ាដំបូងគេ ត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមឈ្មោះលោក ។
អរិយធម៌ម៉ាយ៉ាមានភាពល្បីល្បាញដោយសារចំណេះដឹងគណិតវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់ និងការសង្កេតតារាសាស្ត្រដ៏ច្បាស់លាស់ ដែលធ្វើឲ្យវាតាមដានចលនាភព និងបង្កើតប្រព័ន្ធប្រតិទិនស្មុគស្មាញ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បុគ្គលដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះសមិទ្ធផលទាំងនោះនៅតែមិនស្គាល់។
សិលាចារឹកនេះត្រូវបានរកឃើញជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ២០១០ ក្នុងអំឡុងពេលជីកកកាយនៅ Xultun ជាទីក្រុងម៉ាយ៉ាដ៏រីកចម្រើនមួយដែលធ្លាប់រស់នៅរវាងប្រហែលឆ្នាំ ២៥០ និង ៩០០ នៃគ.ស។ អ្នកបុរាណវិទូដែលកំពុងស៊ើបអង្កេតផ្លូវរូងក្រោមដីរបស់ចោរប្លន់បានរកឃើញបន្ទប់មួយគ្របដណ្ដប់ដោយគំនូរជញ្ជាំង ដែលជញ្ជាំងរបស់វាមានបំណែកស្តើងៗនៃម្នាងសិលាដែលគ្របដណ្ដប់ដោយសញ្ញាសម្គាល់អាថ៌កំបាំង។
ដំបូងឡើយគេគិតថាជាធូលីដី ឬកម្ទេចកម្ទី ក្រោយមកបំណែកទាំងនោះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថា ជាប្លាស្ទិចដែលមានសញ្ញាណគណិតវិទ្យា។ ទោះបីជាអ្នកស្រាវជ្រាវមិនអាចឌិគ្រីបវានៅពេលនោះក៏ដោយ ក៏សញ្ញាណមិនធម្មតានេះបានជំរុញឲ្យមានការសិក្សាបន្ថែមទៀត។
ដោយប្រើការស្កេនពណ៌ និងការថតរូបភាព ពហុវិសាលគម ក្រុមស្រាវជ្រាវថ្មីៗនេះបានបង្ហាញថា សិលាចារឹកដ៏ស្រទន់ មួយមានសមីការស្មុគស្មាញ ភ្ជាប់វដ្តគន្លងរបស់ភពអង្គារ និងភពសុក្រជាមួយនឹងឯកតាពេលវេលានៅលើប្រតិទិនម៉ាយ៉ា។
នៅចុងបញ្ចប់នៃសមីការ អ្នកស្រាវជ្រាវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណ អក្សរចារឹកដែលបកប្រែថា “Sak Tahn Waax ” បង្ហាញថា ការងារនេះត្រូវបានសន្មតថាជារបស់អ្នកគណិតវិទូ ហើយសិលាចារឹកនេះមានតាំងពីឆ្នាំ ៧៨១ នៃគ.ស.៕
