បរទេស៖ ការរាយការណ៍អំពីករណីមរណភាពរបស់អ្នកបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ម្នាក់នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវជំងឺប៉េស្តក្នុងតំបន់ស៊ីបេរី ប្រទេសរុស្ស៊ី បានបង្កឱ្យមានការព្រួយបារម្ភ និងចោទជាសំណួរថា តើពិភពលោកអាចប្រឈមមុខនឹងការផ្ទុះរាលដាលជាសកលនៃជំងឺអាសន្នរោគសួត (Pneumonic Plague) ដែរឬទេ ។
ទោះជាយ៉ាងណា ក្រុមអ្នកជំនាញសុខាភិបាលអន្តរជាតិបានអះអាងថា លទ្ធភាពនៃការផ្ទុះឡើងជាជំងឺរាតត្បាតសកល គឺមិនអាចកើតឡើងនោះឡើយ ដោយសារកត្តាការពារ និងវិធានការវេជ្ជសាស្ត្រទំនើបជាច្រើន នេះបើយោងតាមការចេញផ្សាយពីសារព័ត៌មាន BBC ថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦។
១. អ្វីជាជំងឺអាសន្នរោគសួត (Pneumonic Plague)?
ជំងឺប៉េស្ត (Plague) បង្កឡើងដោយបាក់តេរីឈ្មោះ Yersinia pestis។ តាមលក្ខណៈវេជ្ជសាស្ត្រ វាចែកចេញជា ៣ ទម្រង់៖
• Bubonic plague (ប៉េស្តកូនកណ្តុរ): ជាទម្រង់ទូទៅបំផុត កើតឡើងពីការខាំរបស់សត្វចៃដែលផ្ទុកមេរោគ។
• Septicaemic plague (ប៉េស្តក្នុងឈាម): ការឆ្លងរាលដាលចូលក្នុងចរន្តឈាម។
• Pneumonic plague (ប៉េស្តសួត): ជាទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត និងគ្រោះថ្នាក់បំផុត ព្រោះវាអាចឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតតាមរយៈដំណក់ទឹកល្អិតៗនៃការដកដង្ហើម ក្អក ឬកណ្តាស់។
២. ហេតុអ្វីបានជាការផ្ទុះរាលដាលជាសកលពិបាកនឹងកើតឡើង?
ក្រុមអ្នកជំនាញបានពន្យល់ពីមូលហេតុចម្បងៗដែលពិភពលោកមិនប្រឈមនឹងការរាតត្បាតទ្រង់ទ្រាយធំដូចសម័យបុរាណ៖
• វិធានការសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រខ្ពស់ (Biosafety Protocols): មន្ទីរពិសោធន៍ដែលស្រាវជ្រាវលើបាក់តេរីប្រភេទនេះ ត្រូវស្ថិតក្រោមកម្រិតសុវត្ថិភាពតឹងរ៉ឹងបំផុត (BSL-3) ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវពាក់ឧបករណ៍ការពារផ្ទាល់ខ្លួនពេញលេញ (PPE) និងធ្វើការតែក្នុងទូសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះ។ ការឆ្លងដោយចៃដន្យទៅកាន់សហគមន៍ខាងក្រៅមានកម្រិតទាបបំផុត។
• វត្តមានថ្នាំផ្សះទំនើប (Antibiotics): ខុសពីសម័យ «មរណៈខ្មៅ» (Black Death) នាយុគសម័យកណ្តាល បច្ចុប្បន្នជំងឺបង្កដោយបាក់តេរីនេះអាចព្យាបាលជាសះស្បើយយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ប្រសិនបើរកឃើញទាន់ពេល។ ការសិក្សាជាក់ស្តែងបង្ហាញថា ថ្នាំផ្សះដូចជា Ciprofloxacin និងក្រុម Aminoglycosides មានប្រសិទ្ធភាពព្យាបាលខ្ពស់រហូតដល់ជាង ៩០%។
• រយៈពេលបង្កជំងឺខ្លី និងរោគសញ្ញាលឿន៖ ជំងឺអាសន្នរោគសួតមានរយៈពេលបង្កជំងឺខ្លី និងចេញរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរភ្លាមៗ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺពិបាកធ្វើដំណើរទៅឆ្ងាយ។ ភាពងាយស្រួលក្នុងការសម្គាល់រោគសញ្ញាជួយឱ្យប្រព័ន្ធសុខាភិបាលអាចកំណត់មុខសញ្ញា ដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែក (Isolation) និងតាមដានអ្នកប៉ះពាល់បានទាន់ពេលវេលា។
• បទពិសោធន៍ពីការផ្ទុះឡើងកន្លងមក៖ ជាក់ស្តែង កាលពីឆ្នាំ ២០១៧ ការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺប៉េស្តសួតនៅប្រទេសម៉ាដាហ្កាស្ការ (Madagascar) បានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកឆ្លង ២,៤១៧ នាក់ និងស្លាប់ ២០៩ នាក់ ប៉ុន្តែវិធានការសុខាភិបាលសាធារណៈបានគ្រប់គ្រង និងបញ្ចប់ការឆ្លងនោះបានទាំងស្រុង ដោយមិនបានរាលដាលទៅជាជំងឺរាតត្បាតសកលនោះឡើយ។
៣. ការពិតដែលមិនត្រូវមើលរំលង
ទោះបីជាមិនអាចក្លាយជាជំងឺរាតត្បាតសកលក៏ដោយ ប៉ុន្តែសាស្ត្រាចារ្យ Piero Olliaro នៃសាកលវិទ្យាល័យ Oxford បានបញ្ជាក់ប្រាប់ BBC ថា «ជំងឺប៉េស្តមិនមែនជារឿងអតីតកាលនោះឡើយ»។
បាក់តេរីនេះនៅតែមានវត្តមានជាលក្ខណៈប្រចាំតំបន់ (Endemic) ក្នុងចំណោមសត្វកកេរព្រៃ នៅផ្នែកខ្លះនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ី អាមេរិកខាងត្បូង និងសូម្បីតែនៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ជាមធ្យមមានករណីឆ្លងលើមនុស្សប្រមាណ ៧ ករណីជារៀងរាល់ឆ្នាំ)។ ដូច្នេះ ការរក្សាការប្រុងប្រយ័ត្ន ការតាមដាន និងការមិនបំភ្លេចពីវត្តមាននៃជំងឺនេះ នៅតែជារឿងចាំបាច់សម្រាប់វិស័យសុខាភិបាលពិភពលោក៕
ប្រែសម្រួល៖ គីរី
